Maya Wind, de Israëlische antropologe die universiteiten in Israël medeplichtig acht aan genocide
Onderzoekster Maya Wind is uitgegroeid tot een boegbeeld van de studentenprotesten die de banden met Israël willen doorknippen. Haar onderzoek is de academische basis voor hun activisme. “Dat is objectiever dan wanneer een activist een mening komt verkondigen.”
“In Gaza zijn alle universiteiten vernield door Israël. Meer dan 90.000 Palestijnse studenten zitten zonder universiteit. Niet één Israëlische universiteit heeft tot dusver opgeroepen om de bombardementen te stoppen. Dat mag niet verbazen, ze steunen deze genocide.” Voor Maya Wind is het duidelijk: universiteiten in Israël zijn medeplichtig aan een genocide tegen de Palestijnen in Gaza. Belgische universiteiten die hun banden met Israëlische instellingen niet resoluut doorknippen, steunen zo impliciet het Israëlische regime en zijn daden in Palestina.
Wind, een Israëlische antropologe aan de universiteit van British Columbia in Canada, begon dinsdagavond aan een tournee langs Belgische universiteitssteden. Eerste stop: de Max Weber-aula in Leuven. Woensdag volgden nog Gent en Brussel, donderdag staat Hasselt op het programma. Ze presenteert er haar boek Towers of ivory and steel, ‘Ivoren en stalen torens’. Daarin schetst ze de nauwe verwevenheid tussen Israëlische universiteiten en de staat Israël.
Het boek maakte Wind razend populair onder de pro-Palestijnse studenten die protesteren tegen Israëls daden in Gaza en de banden van hun universiteit met Israëlische partners. In Leuven was de aula volgeboekt, al bleven vrij veel stoeltjes leeg. Uit voorzorg hadden de organisatoren wel een extra auditorium ingericht, waar geïnteresseerden een livestream van het evenement konden volgen. Aan de Universiteit Gent, in een kleiner auditorium, waren alle plaatsen wel bezet. “Het heeft me verrast dat het boek zo sterk opgepikt wordt”, zegt Wind na het debat in Leuven. “Ik ben vereerd dat ik deel uitmaak van deze beweging.”
Oorlog tegen Palestijnse kennis
Wind brengt haar verhaal in een hoog tempo en behandelt complexe thema’s, maar lijkt haar overwegend jonge publiek geen moment te verliezen. Dat toont zijn appreciatie voor de antropologe met intermezzo’s van applaus en gejuich. Bij haar vertrek overstelpen de student-activisten haar met dankbetuigingen. “Haar werk is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, dat maakt het waardevol. In elk geval komt het een stuk objectiever over dan wanneer een activist een mening komt verkondigen”, zegt studente Lotte (21) achteraf over het debat in Leuven. Zij wil, net als andere studenten, niet met haar volledige naam in de krant. Winds werk geeft haar en andere studenten een feitelijke en academische basis voor hun strijd om Israëlische universiteiten te boycotten.
Er steken jaren opzoekwerk in Towers of ivory and steel, dat in januari 2024 verscheen en actueler was dan Wind had durven te vermoeden. Ze doorploegde voor haar onderzoek Israëlische leger- en universiteitsarchieven. Daartoe had ze als Joodse Israëli toegang, in tegenstelling tot haar Palestijnse collega’s. Westerse onderzoekers stuiten dan weer op de hindernis dat de meeste archiefstukken uitsluitend in het Hebreeuws geschreven zijn. Bovendien is minder dan 3 procent van de leger- en staatsarchieven publiek raadpleegbaar.
Dat verschillende Israëlische universiteiten meewerken aan de ontwikkeling van wapens voor de eigen strijdkrachten en soldaten een opleiding geven, is geen geheim. Wind gaat evenwel een stap verder en noemt het universiteitsbestel “een essentieel onderdeel van de oorlog tegen Palestijnse kennisproductie”: “Universiteiten zijn vervlochten met de Israëlische staat, en met zijn kolonialisme, genocide en apartheid.” Ze werken volgens Wind al van voor de oprichting van de staat Israël gewillig mee aan discriminatie tegen Palestijnen, kolonisatie van Palestijnse gebieden en helpen hasbara te verspreiden, Israëlische propaganda.
Studentjes
Veel van de aanwezige studenten hebben Winds boek, gratis te downloaden in pdfformaat, al gelezen of zijn daarmee bezig. “Zij beschrijft in haar boek voor het eerst duidelijk en in detail hoe universiteiten in Israël van fundamenteel belang zijn voor de discriminatie tegen Palestijnen. Dat land is gebouwd op het wij-zij-verhaal van Israëli’s tegen Palestijnen, met de universiteiten als hoeksteen”, zegt Margot, een 22-jarige studente bio-ethiek. “Je kunt het boek niet lezen en dan concluderen dat er niets mis is met de Israëlische universiteiten.”
Opgemerkte gast in het publiek dinsdagavond was KU Leuven-rector Luc Sels. Na een afsluitend panelgesprek tussen Wind en de andere sprekers, nam Sels het woord. Ja, hij is Winds boek aan het lezen en begrijpt de grieven van zijn studenten, maar nee, hij wil geen volledige boycot tegen Israëlische universiteiten. “Agree to disagree”, besluit Sels. “Agree to disagree over genocide?”, reageert een studente in het publiek schamper. Naarmate Sels’ toespraak vordert, gaat het publiek steeds luider morren.
De rector geeft aan “wat verbaasd” te zijn dat de studentenprotesten zich tegen zijn universiteit richten en de politiek sparen: “Pardon dat ik zo bot ben, maar activisme tegen universiteiten is makkelijk. Ze laten het toe of moedigen het zelfs aan. Activisme tegen politieke autoriteiten is veel moeilijker, maar noodzakelijk als je echte veranderingen wilt bereiken.” Enkele ogenblikken later hebben de activisten er genoeg van en jouwen ze de rector uit.
“Ongelooflijk”, noemt Margot Sels’ uitspraken daarna. “Studentjes, ga maar wat protesteren tegen de overheid”, is volgens haar zijn boodschap. “Hij begon zijn speech met de uitspraak dat we een van de invloedrijkste universiteiten in Europa zijn, maar legt dan wel de verantwoordelijkheid bij politici”, merkt Lotte op. In haar ogen ondermijnt de rector zo de legitimiteit van de studentenprotesten.
Veel van wat Sels dinsdagavond in het auditorium Max Weber vertelde, verscheen daags nadien in een opiniestuk voor deze krant (DS 22 mei). Onderzoekers die volgens de rector “met afschuw” luisteren naar de retoriek van Benjamin Netanyahu, bestaan volgens Wind wel, maar dat hoeft een boycot niet uit te sluiten. “Het is niet omdat onze universiteiten bekendstaan als liberale instellingen, dat ze niet ingebed zijn in koloniale systemen van geweld”, werpt ze tegen. “Studentenprotesten bieden ons de kans om de rol van onze eigen instellingen te bekijken in dat geweld. Dat is precies wat de studenten vragen.”
“Je kan Maya Winds boek niet lezen en dan concluderen dat er niets mis is met de Israëlische universiteiten” Margot (22) Studente bio-ethiek